Winterlandschappen in het Teylers Museum Haarlem

Winterlandschappen van Andreas Schelfhout waren favoriet

Andreas Schelfhout

Winterlandschappen waren  t/m 6 maart 2016 te zien in het Teylers Museum in Haarlem tijdens de expositie ”echte winters’. Ze doen me denken aan mijn jeugd. We kenden nog geen centrale verwarming, maar wel ijsbloemen op de ramen en bevroren lakens op je bed. Het was toen ’s winters nog echt koud.

In de winter van 1963 raakten we met de auto zelfs ingesneeuwd. Zo maar opeens stak er een sneeuwstorm op. We zetten de auto aan de kant van de weg. Bibberend van de kou bleven we zitten. Steeds meer raakte de auto onder sneeuw bedekt. Ze moesten ons uitgraven om ons te bevrijden.

Eerste winterlandschappen

De winter van 1962-’63 was de koudste winter in Nederland en België sinds de revolutiewinter van 1789. In die tijd schilderde Jacob van Strij (1756-1815) de eerste winterlandschappen. Zoals het wintergezicht aan de Devel waarmee de expositie ”echte winters” in het Teylersmuseum opende.
Na ruim een eeuw minder populair te zijn geweest, keerden de in de Gouden Eeuw favoriete winterlandschappen terug als typisch iets van Nederland. Vooral de doeken van Andreas Schelfhout werden razend populair. Hij schilderde natuurgetrouw. Bij het zien van een van zijn ijsgezichten schreef een tijdgenoot enthousiast. ”Hoe vast en glad is die bevroren vlakte, zoó dat ge geneigd waart er de kracht van te beproeven”

Nicolaas Baur

Nicolaas Baur

Winterlandschappen van Andreas Schelfhout waren favoriet

Juist de wat gemoedelijke uitstraling van de winterlandschappen in Schelfhouts werk sprak de Nederlandse kunstliefhebber zeer aan. Diepzwart spiegelend ijs met krachtige schaatssporen. Opwaaiende stuifsneeuw en glinsterende ijsblokken naast een wrak.
In de woorden van een tijdgenoot: “Alleen zoals Schelfhout de winter voorstelt, kunnen wij er vreugde in scheppen.” Dat hij zelf ook plezier in zijn werk had, blijkt uit de uitspraak van een collega-schilder: “Ja, zie je, die man kan fluiten bij zijn werk!”

Alle ijsgezichten kregen de naam ‘Schelfhoutje”

Door de grote bewondering voor zijn werk kregen alle ijsgezichten de soortnaam ‘Schelfhoutje’. Ook al waren ze gemaakt door andere schilders. Zoals B.C. Koekoek, naast Schelfhout de belangrijkste landschapschilder van de Hollandse Romantiek.
Koekkoek schilderde de gevolgen van de barre winters op het alledaagse leven. Zoals het ‘Bording-drama’, waarbij een vader en twee zoons twee weken ronddreven op een ijsschots.

Koekoek

Koekoek

.

Gouden Eeuw vormde grote inspiratiebron in de 18 eeuw voor schilders van winterlandschappen

Grote inspiratiebron voor de schilders van winterlandschappen uit de 18e eeuw waren de beroemde landschapschilders uit de Gouden Eeuw. Zoals de winterlandschappen van Van Goyen en consorten.
Johan Barthold Jongkind liet zich tijdens een reis naar Frankrijk in 1846 inspireren door het impressionisme. Zijn stijl werd vrijer, zijn kleurgebruik lichter en zijn toets losser. Ruim 10 jaar voor de glorietijd van het impressionisme bereikte Jongkind daarin al een hoogtepunt.

Cornelis Springer, stadhuis van Haarlem

Cornelis Springer, stadhuis van Haarlem

Realistischer

Somberder en strakker maar ook heel mooi is het doek ‘het stadhuis van Haarlem bij winter’ (1865) van Cornelis Springer, Het toont al iets van de rauwe realiteit van het leven zoals we dat later vooral zien in het werk van Vincent van Gogh.
Geïnspireerd door het werk ‘’Winter, ook in het leven”, van Jozef Israëls schilderde ook Vincent een eenzame kreupele man al strompelend door een winters landschap. Ofwel de winter van het leven waarin ouderdom, verval en de dood de mens geselen.

Schaatswedstrijden

In de 19e/20e eeuw raakten vooral ook de schilders Apol (1850-1936) en George Breitner (1857-1923) bekend om hun winterlandschappen. In die tijd begonnen kroegbazen met het organiseren van schaatswedstrijden.

Jan Mankes

Jan Mankes

Tenslotte eindigde de expositie ‘’echte winters’ met een werk van Jan Mankes (1889-1920). Een prima keuze van het Teylers museum. In zijn werk sluit Mankes aan bij de barre winterlandschappen in olieverf uit de 17e eeuw. Daarmee was de cirkel rond.

Tips van 10tips4trips: Musea in Haarlem.

1) Teylers Museum: gesticht in 1784 is dit het oudste museum voor kunst en wetenschap in Nederland.
2) Frans Hals Museum: gesticht in 1862 staat dit museum bekend als museum van de gouden eeuw.
3) Het Haarlems museum: een museum over de historie van Haarlem en het culturele erfgoed van de Haarlemse regio.

Wist je dat?

Wist je dat de wetenschapper Lorentz in het Teylers Museum zijn lab had? Daar legde hij de basis voor de relativiteitsleer van Einstein. In de Lorentz-formule ontdek je alles over deze wetenschapper en zijn uitvindingen.

Wil je meer weten over exposities het Teylers Museum? Kijk dan op de website van Teylers Museum

2 gedachten over “Winterlandschappen in het Teylers Museum Haarlem

  1. Angelique Hüsstege-Schilder

    Wat een prachtige werken en met jouw verhalen kunnen we het ons zo voor de geest halen. Dankjewel en we gaan heel graag met de hele familie kijken!

    Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *