Holocaust gezien door de ogen van Jeroen Krabbé

Holocaust: om het lot van zijn opa te schilderen leefde Jeroen Krabbé drie maanden in isolement.©Hans de Bruijn

Holocaust: om het lot van zijn opa te schilderen leefde Jeroen Krabbé drie maanden in isolement.©Hans de Bruijn

Holocaust. Tijdens deze massamoord kwamen zes miljoen Joden om, onder wie 104.000 uit Nederland. Een van hen was Abraham Reiss, de opa van Jeroen Krabbé. In negen door hem gemaakte schilderijen vertelt Jeroen opa’s levensverhaal in de expositie ‘’de ondergang van Abraham Reiss”

 

©Hans de Bruijn

©Hans de Bruijn

Holocaust. Sommige overlevenden kunnen er niet over praten en anderen alleen maar. Als enige overlevende van haar familie zweeg Jeroens moeder erover. Met de geboorte van zijn eerste kleinkind besloot Jeroen zich te gaan verdiepen in de ondergang van zijn grootvader.

Waar begin ik aan?

“Ik besefte dat mijn opa voor mij de rol van grootvader nooit heeft kunnen spelen. Daarom besloot ik het te gaan verbeelden. Ik wist niet wat het zou worden. En dacht vaak: waaraan begin ik? Ik maakte gebruik van mijn beroep als acteur door in de huid van mijn opa te kruipen. “

Om de Holocaust te schilderen leefde Jeroen Krabbé drie maanden lang in isolement

In een voor dit werk zelf gekozen isolement van drie maanden zocht en vond Jeroen als kunstenaar vorm om het noodlot van zijn opa te verwerken. Iconische beelden uit de Holocaust vulde hij door onderzoek en soms door verbeelding. Daarbij las hij het boek ´´Vernietigingskamp Sobibor (Jules Schelvis, 1993) en brieven van zijn moeder.

©Hans de Bruijn

©Hans de Bruijn

Beurskrach van Wallstreet

Je leert Abraham Reiss echt kennen. We zien hem in het Spanderswoud (1904). Ook loopt hij op het strand van Oostende (1929). Als rijke diamantair is hij zojuist getroffen door de ‘beurskrach van Wallstreet’. Steeds zie je hem eenzaam en alleen als een proloog van zijn naderende ondergang.

Verbazing

Op 20 juni 1943 vindt de grootste razzia van de Holocaust in Nederland plaats, Maar liefst 5500 Joden worden opgepakt om vernietigd te worden. Onder hen is ook de opa van Jeroen Krabbé. Hij gaat naar Westerbork. Uit het doek over hem spreekt de totale eenzaamheid en het niet begrijpen.
Dat is het ook niet, vindt Jeroen: “Je voelt je veilig in je eigen huis. Opeens word je eruit geknuppeld en vervoerd in het niets. Zonder te weten waar je bent. Waar je heen gaat.”

Holocaust: Jeroen Krabbé-deportatie, Westerbork 20 juni 1943. De ondergang van Abraham Reiss, 2010

Holocaust: Jeroen Krabbé-deportatie, Westerbork 20 juni 1943. De ondergang van Abraham Reiss, 2010. Om de guurheid te benadrukken maakte Jeroen het doek smerig.

Foto’s mee

In Westerbork is ook zijn dochter Els Reiss, de moeder van Jeroen. Na een kort verblijf in Westerbork volgt de tocht naar vernietigingskamp Sobibor. Els schrijft daarover: “Arm pappetje, dat hij al zo snel door moest gaan..Alle fotoos van jou en Tim die ik prachtig vind heeft hij mee.”

Overgave

Ruim 72 uur zit Abraham Reiss opgsloten in het donker op elkaar gedrukt met vreemden. De poepdoos loopt over. Het stinkt. Dan gaan de deuren open.

Vernietigingskamp Sobibor als eindstation van de Holocaust

In het boek ´´Vernietigingskamp Sobibor´ van Jules Schelvis )1993’ las Jeroen het verdere verloop van deze episode uit de Holocaust. “In de open lucht moesten de Joden zich uitkleden. Het was voor de meeste mannen de eerste keer dat zij zich naakt aan hun kinderen vertoonden.“Abraham houdt evenals de gekruisigde Christus de armen wijd gespreid als een teken van overgave.

Jeroen Krabbé, Sobibor 9 juli 1943, omstreks 11.00 uur. (De ondergang van Abraham Reiss, 2010)

Jeroen Krabbé, Sobibor 9 juli 1943, omstreks 11.00 uur. (De ondergang van Abraham Reiss, 2010)

Het gesnater van ganzen

Daarna volgde het bevel om naakt naar het badhuis te gaan. In de verte hoorden de gevangenen het gesnater van ganzen. De dieren werden daar gehouden om het schreeuwen van de slachtoffers in de gaskamers te overstemmen.“ Een uur later wacht dit lot de volgende lading van 30.000 Joden.

Jeroen% Krabbé, Sobibor, 9 juli 1943, omstreeks 11.30 uur, (De ondergang van Abraham Reiss, 2010).

Jeroen% Krabbé, Sobibor, 9 juli 1943, omstreeks 11.30 uur, (De ondergang van Abraham Reiss, 2010).

Impressie kunstwerk

Het werk van Jeroen raakte me enorm en wel door:
• Details, zoals de stropdas van zijn opa, want je moest er netjes uitzien
• Gebruik van ruw materiaal zoals zand, as en gel om de schilderijen smerig te maken om zo de guurheid van toen nog meer te benadrukken.
• Het gebruik van houtskool, om daarmee de mensen aan te duiden die er bijna niet meer zijn.
Hiermee en met nog meer persoonlijke accenten gaf Jeroen een beeld van zijn grootvader.

Abraham Reiss bestaat weer

Met zijn negen schilderijen en fragmenten uit de brieven van zijn moeder geeft Jeroen het leven terug aan zijn grootvader Abraham Reiss, Jeroen: “Hij is niet zo maar verdwenen in het niets, of in het misschien toch wel iets. Iemand spreekt zijn naam weer uit, Daardoor bestaat hij weer.”

Wist je dat

Wist je dat het Holocaust Museum de nieuwe loot wordt aan de stam van het Joodse Cultureel Kwartier ?  Dit bestaat uit de Hollandse Schouwburg (toenmalige deportatieplaats), het Joods Historisch Museum, JHM Kindermuseum, en de Portugese Synagoge.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *