Ferdinand Bol en Rembrandt van Rijn: twee gezworen kameraden

Ferdinand Bol, Neptunus treedt in dienst van de Admiraliteit, ca 1661-'62, Doek 114 x 158cm, Amsterdam Museum

Ferdinand Bol, Neptunus treedt in dienst van de Admiraliteit, ca 1661-’62, Doek 114 x 158cm, Amsterdam Museum

Verliefd op Ferdinand Bol. Dat ben ik sinds de opening van ‘Ferdinand Bol en Govert Flinck – Rembrandts meesterleerlingen.”  Deze is te zien in het Rembrandthuis en Amsterdam Museum tot en met 27 februari 2018.

AM Flinck Slapende Cupido privecollectie

AM Flinck Slapende Cupido privecollectie

Ferdinand Bol toonde vooral emotie

Waarom juist Ferdinand Bol (1615-1680) mij zo raakt? Dat komt vooral door de warme kleuren, de expressie van emoties en de compositie. Alsof je zelf deel uitmaakt van het schilderstuk.Dat alles maakt zijn kunst voor bij beter benaderbaar dan het werk van Flinck.

Waarom stopte Ferdinand Bol?

Dan ontdek ik dat Ferdinand Bol stopte in 1669, Dat was het jaar van Rembrandst overlijden. Raakte hij door verdriet overmand of speelde er iets anders? Op zoek naar een antwoord lees ik de enorme catalogus behorende bij de expositie “Ferdinand Bol en Govert Flinck – Rembrandts Meesterleerlingen”.

 

Ferdinand Bol in de leer bij Rembrandt

Evenals Govert Flinck kwam ook Ferdinand Bol in de leer bij Rembrandt (1634) om zijn werk te verfijnen naar de laatste mode. Zoals een realistische stofuitdrukking met een sterk onderscheid tussen huid en de verschillende onderdelen van kleding en sieraden. Het spel van licht en schaduw. En het kleurgebruik met okers en bruintinten.

Ferdinand Bol, Gaius Fabricius Luscinus in het legerkamp van Pyrrhus 1655-'56, Doek 80 x 65 cm, Amsterdam Museum

Ferdinand Bol, Gaius Fabricius Luscinus in het legerkamp van Pyrrhus 1655-’56, Doek 80 x 65 cm, Amsterdam Museum

Ferdinand Bol liet Rembrandt niet los

Maar bij Bol speelde er meer. Hij kwam vooral ook vanuit bewondering naar Rembrandt. Het was een liefde die nooit zou slijten. Anders dan Flinck kreeg Bol niet verschillende leermeesters. Rembrandt bleef voor hem de enige en zijn stijl zou hij nooit loslaten.
Anders dan Flinck bleef Bol niet slechts een jaar maar vier jaar in de leer bij Rembrandt. Hij was diens ‘werckgesel’ en had met zijn leermeester een innige band. Zo verkocht Rembrandt de door Bol gemaakte schilderijen.

Ferdinand Bol getuigt voor Rembrandt

Op 30 augustus 1640 treedt Bol op als getuige voor Rembrandt in een rechtszaak te Leeuwarden. Dit betrof een erfenis voor Saskia van Uylenburgh (Leeuwarden 1612-Amsterdam 1642). Al eerste vrouw van Rembrandt stond ze model voor een aantal van diens werken.
Medio jaren 40 maakte Bol zich enigszins los van Rembrandt. Evenals Flinck begon hij met het schilderen van historiestukken. Daarbij richtten ze zich naar de smaak van welgestelde opdrachtgevers.
Rembrandt zelf deed dat niet. Hij zag zichzelf als een groot kunstenaar. Volgens zijn visie moesten zijn opdrachtgevers zich richten naar hem en niet andersom. Dat leidde ertoe dat Rembrandt zelf arm bleef, maar zijn leerlingen welgesteld raakten.

Rembrandt; het offer van Abraham, 1646, doek, 268 x 213 cm, Lucca, Museo Nazionale di Palazzo Mansi

Rembrandt; het offer van Abraham, 1646, doek, 268 x 213 cm, Lucca, Museo Nazionale di Palazzo Mansi

Ferdinand Bol bleef Rembrandt trouw

Toch bleef Bol trouw aan Rembrandt. Dat zie ik onder andere bij zijn meesterstuk ‘’het offer van Abraham.’’ Evenals bij het door Rembrandt geschilderde gelijknamige werk treden de personen krachtig naar voren.
Anders dan bij Rembrandt zijn de kleuren bij Bol  helder. Het doek van Rembrandt is ook gewelddadiger. Stevig grijpt Abraham zijn zoon bij de keel. Bij Bol omarmt Abraham zijn zoon liefdevol.

Ferdinand Bol, het offer van Abraham, 1646, doek 268 x 213 cm,, Lucca, Museo Nazionale di Lucca, Palazzo Mansi

Ferdinand Bol, het offer van Abraham, 1646, doek 268 x 213 cm,, Lucca, Museo Nazionale di Lucca, Palazzo Mansi

Ferdinand Bol stopt ermee

In Museum Amsterdam kom ik bij het laatste doek van de expositie ”Ferdinand Bol en Govert Flinck: Twee Meesterleerlingen van Rembrandt.” Het is het ‘’zelfportret met Cupido’’. Bol schilderde het in het jaar van Rembrandts overlijden. Maar was dat de reden om te stoppen? Vanaf het doek staart hij me aan.
Zelfverzekerd maar toch ook bedachtzaam. Alsof hij na een stortvloed van zijn schilderstukken stilstaat bij de zin van het leven. Zijn werk en zijn tweede huwelijk met de schatrijke weduwe Anna van Erkel maakten hem schatrijk. Hij was een welgesteld lid geworden van de Amsterdamse elite.
In de rechterhoek zie ik een cupido. Hij slaapt. Alsof hij daarmee wil aantonen: ‘’Het is genoeg geweest. Je mag en kan gaan rentenieren’’. En dat deed Bol nog elf jaar lang. In april 1680 overleed zijn vrouw Anna van Erckel, Drie maanden later sloot hij  in juli 1686 voorgoed zijn ogen.

Ferdinand Bol, zelfportret met Cupido, ca 1669, doek 128 x 104 cm, Amsterdam, Rijksmuseum

Ferdinand Bol, zelfportret met Cupido, ca 1669, doek 128 x 104 cm, Amsterdam, Rijksmuseum,  Legaat van de heer A. Brondgeest, Amsterdam

Proost; met Machteld Lichtvoet van het Amsterdam Museum proost ik op de prachtige expositie ''Ferdinand Bol en Govet Flinck: Rembrandts Meesterleerlingen''

Proost; met Machteld Ligtvoet (l)van het Amsterdam Museum proost ik, Marianne Visser van Klaarwater (r) op de prachtige expositie ”Ferdinand Bol en Govet Flinck: Rembrandts Meesterleerlingen”. Wat we drinken? Een Bol-bowl.

Ferdinand Bol en Govert Flinck ook te zien bij:

Werken van Ferdinand Bol en Govert Flinck zien we tot en met 18 februari ook in de volgende musea:
Het Paleis op de Dam; Hier zie je vier in opdracht gemaakte schoorsteenstukken  van Govert Flinck en Ferdinand Bol. Ze zijn het thema van de zgn Gallery Talks.  (speciale rondleidingen van een half uur rondom een bepaald) thema. .
Museum Van Loon, Keizersgracht 672. Hier woonde Ferdinand Bol. In het koetshuis zie je tot 8 januari zijn schilderijencollectie.
De Hermitage Amsterdam; Werken van Ferdinand Bol en Govert Flinck verrijken ook de expositie Hollandse Meesters uit de Hermitage. Te zien tot en met 27 mei 2018.
Museumnacht: Flinck uit je Bol Zaterdag 4 november, 19.00 tot 02.00 uur Creativiteit en ondernemerschap horen al eeuwen bij de stad Amsterdam. Tijdens de museumnacht bieden de musea we een podium aan de Bol en Flincks van nu.
• Museo Palazzo di Mansi, Lucca, een van de mooiste Italiaanse musea vol kunst. Van de Etrysken tot de contrareformatie uit de 17e/18e eeuw. En trotse bezitter van Ferdinand Bol: het offer van Abraham. Dit werk is nu te zien in de expositie ”Ferdinand Bol en Govert Flinck: twee meesterleerlingen van Rembrandt’.   

Wist je dat?

Wist je dat het Amsterdam Museum en Museum Het Rembrandthuis een gratis stadswandeling aanbieden? De route loopt tussen de twee musea, dus ideaal voor bezoekers die beide tentoonstellingen willen bekijken. Ervaar het verhaal van Bol en Flinck op verschillende locaties in de stad. Haal de folder bij de kassa van beide musea.

Publicatie

Bij de dubbeltentoonstelling geeft WBooks een rijk geïllustreerd boek uit over het werk en het leven van beide kunstenaars.ISBN 9 789462 588217, euro 29.95, 272 blz.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *