George Stubbs: wat bewoog de grootste paardenportrettist ter wereld ooit?

Oog in oog met Whistlejacket,; George Stubbs, c. 1762, doek 292 x 246,4 cm. Londen the National Gallery
Oog in oog met Whistlejacket in het Mauritshuis,; George Stubbs, c. 1762, doek 292 x 246,4 cm. Londen the National Gallery (foto: Berry de Nijs)

George Stubbs. Zijn faam is in Engeland even groot als die van Rembrandt in Nederland. Toch is hij in Nederland nagenoeg onbekend. Totdat het Mauritshuis een expositie over zijn werk inrichtte. Voor het eerst op het vasteland zie je daar ook zijn wereldberoemde Whistlejacket. Maar wie was hij als mens?

Zelfverzekerd en met een indringende blik kijkt George Stubbs (1724-1806) me aan tijdens de expositie over zijn werk in het Mauritshuis. De door Ozias Humphry gemaakte krijttekening op de kaft van zijn biografie geeft de impressie van een eigengereid  vastberaden heerschap. Iemand die zijn eigen weg gaat .

George Stubbs: autodidact

Als zoon van een leerlooier hielp hij mee in de werkplaats van zijn vader. Een buurman leende hem botten om na te tekenen, Zo raakte hij al op jonge leeftijd gewend aan het ontvellen van dieren. Het legde de basis voor zijn levenslange interesse voor anatomie.
Tot grote teleurstelling van zijn vader volgde George hem niet op, Hij werd kunstschilder. Op zijn 16e nam hij schilderlessen bij de plaatselijke kunstenaar Hamlet Winstanley. Hij gaf George les in het statige huis van de graaf van Derby. De studie bestond uit het naschlderen van diens rijke collectie schilderijen.
Als zoon van een harde werker raakte Stubbs allerminst onder de indruk van de pracht en praal. Integendeel. Hij bleef zichzelf. Nadat Winstanley tot twee keer toe geen toestemming gaf voor een door George uitgekozen doek, hield hij het voor gezien.
Voortaan bestudeerde hij niet meer de door anderen gemaakte doeken maar alleen nog de natuur. Ook nam hij geen les meer. George Stubbs bleef zijn leven lang autodidact.

George Stubs en de anatomie

In 1756 trok hij zich voor een periode van anderhalf jaar terug in een boerderij met een grote schuur in Lincolnshire. Daar ontleedde hij zelf  twaalf paarden. Hij hing ze op aan balk en begon laag voor laag te snijden. Zijn tekeningen leidde tot zijn standaardwerk The Anatomy of the Horse.
Dankzij al deze kennis kende hij het paardenlichaam als geen ander. Hij maakte levensechte portretten van bestaande paarden.  De eigenaar herkende ze  meteen. Anders dan zijn tijdgenoten schilderde hij de mens niet op de rug van het paard maar ernaast.

''The anatomy of the Horse'' en het skelet van Eclipse., Anatomische tekeningen van George Stbbs, met het skelet van Eclipse
Anatomische tekeningen van George Stbbs, met het skelet van Eclipse

George Stubbs en zijn Whistlejacket

Zijn opdrachtgevers behoorden tot de ‘’Rockingham Wings’’. De leden waren jonge, machtige en superrijke aristocraten. Ze noemden zich naar Charles Watson-Wentworh, 2nd Marquess of Rockingham. In zijn opdracht maakte George Stubbs het portret ‘’Whistlejacket’’. Als paradepaard van de Engelse schilderkunst is dit levensgrote portret hèt topstuk van de National Gallery in Londen. Dankzij de lege achtergrond richt alle aandacht zich op de kracht van deze temperamentvolle dekhengst. Bij het zien van zijn geschilderde evenbeeld brieste Whistlejacket zelf van woede, Met zijn hoeven wilde hij het kunstwerk kapot trappen.

Lege achtergrond

George Stubbs voorkwam dit door met zijn schilderskwast te zwaaien naar het razende renpaard. De markies zag in het voorval het ultieme bewijs dat het doek perfect was. Er hoefde geen mens bij en de achtergrond bleef leeg.
De lege achtergrond kwam ook voort uit de werkwijze van George Stubbs. Hij begon bijna altijd met het paard als hoofdmotief en bijfiguren. Deze werkte hij helemaal uit, Pas daarna kwam het decor.

De Creswell Grags

Op veel van zijn werken zie je hoge kliffen en grillige rotsformaties begroeid met overhangende struiken. Dit zijn de Creswell Grags. Dat is een kalksteenkloof doorsneden door de rivier de Wellow. Dertig kilometer verwijderd van dit betoverende gebied lag het huis van de markies.
In dit ongerepte gebied vond George Stubbs inspiratie voor zijn voorstellingen van een paard dat wordt aangevallen door een leeuw. Het zijn fictieve composities van uit het hoofd getekende paarden op het toppunt van emotionele en fysieke spanning.

George Stubbs, een paard wordt verslonden door een leeuw, 1783, doek 69,2 x 103,5 cm, Londen, Tate, aangekocht in 1976
George Stubbs, een paard wordt verslonden door een leeuw, 1783, doek 69,2 x 103,5 cm, Londen, Tate, aangekocht in 1976

Populaire rensport

George Stubbs dankte zijn faam vooral ook aan de in Engeland populaire rensport. He snelste paard was Eclipse. De renhengst dankte zijn naam aan de zonverduistering van 1 april 1764. Waarschijnlijk was dit de dag van zijn geboorte.
Het paard won elke wedstrijd. Zijn ongekende vaart weerhield anderen ervan om aan de race deel te nemen. Voor de vier door George Stubbs gemaakte portretten stond het paard slechts één keer  model.

George Stubbs, Studie van Eclipise, c.1769, doek 64,7 x 78 cm. Londen/Hertfordshire, Royal Veterinary Collegee.
George Stubbs, Studie van Eclipise, c.1769, doek 64,7 x 78 cm. Londen/Hertfordshire, Royal Veterinary Collegee

Bijna veertig jaar na Whistlejacket raakte George Stubbs uit de gratie. Zichzelf steeds weer vernieuwend maakte hij als 75-jarige  een portret van een na de race volslagen uitgeput paard. Zijn opdrachtgever sir Henry Vane-Tempest weigerde te betalen. Zeven jaar later overleed George Stubbs.  

George Stubbs, Balnk, de bruine hengst van de Duke of Ancaster, begeleid door Old Parna, c 1761, doek 11,4 x 125,8 cm.The trustees of the Grimsthorpe Drummond Castle Trust Limited
George Stubbs, Blank, de bruine hengst van de Duke of Ancaster, begeleid door Old Parna, c 1761, doek 11,4 x 125,8 cm.The trustees of the Grimsthorpe Drummond Castle Trust Limited

George Stubbs: literatuur 

●  Ozias Humphry schreef een biografie over George Stubbs.
● Bij uitgeverij Waanders verscheen het boek ‘’George Stubbs’’: de man-het paard – de obsessie.” Dit is voor 17,95 te koop in de museumwinkel van het Mauritshuis.
●  Stubbs anatomische tekeningen voor ‘’Anatomy of the horse’’ zijn gemaakt volgens een vast patroon: het profiel van het paard, een aanzicht van voren en een aanzicht van achteren. Zodat het lijkt alsof het paard loopt.
● Stubbs portret Whistlejacket maakte diepe indruk op  Anky van Grunsven.  “Je kunt zien dat hij zich heeft verdiept in de anatomie van het paard. De spieren zijn heel goed zichtbaar en het klopt gewoon allemaal. Hij moet heel veel naar paarden hebben gekeken,” zei de meervoudige olympisch kampioene dressuur.
● De schilderstukken van Stubbs hebben interessante raakvlakken met met meesterwerken uit de vaste collectie van het Mauritshuis, zoals de anatomische les van Rembrandt.
De openingsfoto is genomen door Berry de Nijs, tekstschijver en schrjfcoach, van Writing Berries.

Wist je dat?

Wist je dat de Engelsen in Stubbs tijd (18e eeuw) niet zo diervriendelijk waren voor het edele ros? Renpaarden kregen een Spartaans trainingsprogramman en de wedstrijden waren slopend. Verder was het destijds mode om de staart van een jacht- of renpaard voor een groot deel af te snijden. In de 18e eeuw ontstond er discussie over het gevoelsleven en denkvermogen van het paar. Pas in de 20e eeuw kwam er een verbod op het inkorten van de paardenstaart.

De expositie is te zien t/m 1 juni 2020. Kijk voor infomatie en meer boeiende exposities op de website van het Mauritshuis.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *